Στις 21 Οκτωβρίου συμπληρώνεται ακριβώς 1 χρόνος από τότε που δημιουργήθηκαν τα Ιστορικά Καστοριάς. Ένας χρόνος που παρουσιάστηκαν πολλά διαφορετικά θέματα από την ιστορία της ακριτικής πόλης. Η συνεχής ιστορική έρευνα αυτή ξεκίνησε πολύ νωρίτερα από τη δημιουργία του ιστολογίου και κοντεύει τα δύο χρόνια. Η αφορμή σαφώς για όλη αυτή την προσπάθεια ήταν η διπλωματική μου εργασία, που εκπονήθηκε στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ μαζί με τον συνάδελφο και επίσης καστοριανό Λ. Α. Έκτοτε, έχοντας ως υπόβαθρο αυτή την εργασία συνέχιστηκε η έρευνα και επεκτάθηκε σε πολλούς τομείς. Ίσως ξενίζει αυτός λόγος σε πρώτο πρόσωπο μιας και ποτέ δεν έγινε στο παρελθόν, ενώ δύσκολα θα ξανασυμβεί. Θέλω απλά να ευχαριστήσω τους αναγνώστες του ιστολογίου και να τους ενημερώσω ότι η ανάρτηση άρθρων θα ανασταλλεί για κάποιο μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω προσωπικών υποχρεώσεων. Βέβαια, το ιστολόγιο θα επιστρέψει στις δημοσιεύσεις και θα παραμείνει ανοιχτό όλο αυτό το διάστημα, ώστε να συνεχιστεί η πρόσβαση σε παλαιότερες αναρτήσεις. Υπάρχει ακόμη πάρα πολύ υλικό προς δημοσίευση, έχουμε ολοκληρώσει περίπου το 1/3 αυτών που πρέπει να γραφούν. Θα λέγαμε ότι κλείνει ένας κύκλος για τα Ιστορικά Καστοριάς και καιρός είναι να γίνει ένας μικρός απολογισμός του τι παρουσιάστηκε φέτος.
Θεματολογία
Τα Ιστορικά Καστοριάς είναι μια προσπάθεια να αναδειχθεί στο ευρύτερο κοινό η ιστορία της περιοχής μέσα στο πέρασμα των αιώνων. Είναι καθαρά μια προσωπική εργασία, καθώς ουδέποτε ενεπλάκη ή ενδιαφέρθηκε κάποιος επίσημος φορέας ή σύλλογος. Επίσης, σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε κάποιο χρηματικό κέρδος, το αντίθετο μάλιστα, πολλές φορές δαπανήθηκαν χρήματα για αγορά ή φωτοτύπηση βιβλίων. Το ιστολόγιο ίσως κατηγορείται για άκρατο τοπικισμό, αλλά τι να γίνει αυτή ήταν η θεματολογία του. Εκτός της παρούσας ανάρτησης δημοσιεύθηκαν 36 άρθρα που κινούνται από την Νεολιθική Εποχή έως τον 20ο αι. Αναδείχτηκαν θέματα που μέχρι πρότινως ήταν γνωστά μόνο σε κύκλους επιστημόνων, όπως ο Νεολιθικός Οικισμός Κολοκυνθούς, τα άγνωστα κάστρα της περιοχής και η πολεοδομική εξέλιξη της πόλης κατά την Βυζαντινή Εποχή και την Τουρκοκρατία. Παρουσιάστηκε το πληρέστερο χρονολόγιο για την Καστοριά, που δεν υπάρχει σε κανένα βιβλίο και καμία πηγή. Πολλές φορές, ελλείψει πηγών, αναγκαστήκαμε να κάνουμε πρωτότυπη έρευνα, δηλαδή να προβούμε σε στοιχεία, υποθέσεις και διαπιστώσεις που δεν εμφανίζονται πουθενά αλλού. Τέτοια στοιχεία εμπεριέχουν οι αναρτήσεις για το αρχαίο Κέλετρο, το αρχαίο Άργος Ορεστικό, όλες τις φάσεις της αρχαίας Ορεστίδας, τα κάστρα της περιοχής, την πολεοδομική εικόνα της πόλης στο παρελθόν, τα αρχοντικά και τα σχολεία της Τουρκοκρατίας. Επίσης, εκτός από τις καθαρά ιστορικές πληροφορίες, αναλύθηκαν πολλά θέματα από την αρχιτεκτονική, την πολεοδομία, την αρχαιολογία, την κοινωνία, την εκπαιδευτική και εκκλησιαστική ιστορία. Έχει γίνει ήδη η προεργασία επέκτασης στο μέλλον σε διάφορα ενδιαφέροντα ζητήματα του 20ου αι.
Βιβλιογραφία, εικόνες, χάρτες, βίντεο
Στο ιστολόγιο αυτό παρουσιάστηκαν περίπου 120 σπάνιες φωτογραφίες από την Τουρκοκρατία και τον Μεσοπόλεμο, πολλές από τις οποίες είναι αδημοσίευτες, δηλαδή δεν υπάρχουν σε κανένα βιβλίο. Αυτές φυσικά δεν ανήκουν σε εμένα και αντλήθηκαν από βιβλία, αρχειακές συλλογές και προσωπικές συλλογές τρίτων. Στο τέλος κάθε ανάρτησης υπάρχουν οι πηγές εικόνων, εκτός ίσως από τις πρώτες που το ιστολόγιο ήταν ακόμα σε φάση οργάνωσης. Επίσης, αναφέρεται ένας πραγματικά μεγάλος αριθμός βιβλιογραφικών παραπομπών για την περιοχή της Καστοριάς, περίπου 260, που προέρχονται κυρίως από την ελληνική, αλλά και από την αγγλική, την γαλλική, την τούρκικη, την βουλγάρικη, την σέρβικη, την αλβανική, τη ρουμάνικη, την γερμανική και την ρώσικη βιβλιογραφία. Ξοδεύτηκαν άπειρες ώρες σε βιβλιοθήκες και αρχεία, ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο τεκμηριωμένο κάθε άρθρο. Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονιστεί κατηγορηματικά πως σε κανένα άρθρο δεν έγινε αντιγραφή άλλων εργασιών ή δημοσιευμάτων. Κάθε κείμενο είναι αυστηρά προσωπικό και ξοδεύτηκε από μέρες έως βδομάδες μέχρι να γραφτεί. Βέβαια, ελλείψεις και λάθη σίγουρα υπάρχουν, τα οποία οφείλονται κυρίως σε λάθη της βιβλιογραφίας. Εξάλλου, γι’ αυτό πολλές φορές υπάρχουν σχόλια από αναγνώστες για την βελτίωση του ιστολογίου. Τίποτα δεν έγινε σκόπιμα ή υστερόβουλα και ο μόνος στόχος ήταν η εγκυρότητα και η ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας. Πάντως, μιλάμε πάντα για ένα ιστολόγιο και όχι μια εργασία για άλλο σκοπό. Αν γραφόταν αντίστοιχα κάποιο βιβλίο ή κάποιο άρθρο σε επιστημονικό σύγγραμμα είναι αυτονόητο πως η έρευνα και οι πηγές θα ήταν πολύ πληρέστερες. Πέρα απ’ όλα αυτά, η μεγάλη καινοτομία που εισήγαγε αυτό το ιστολόγιο ήταν ο προσωπικός σχεδιασμός 17 πρωτότυπων χαρτών και τοπογραφικών με διάφορη θεματολογία και μετά την ανάλυση πολλών πηγών. Τέλος, δημιουργήθηκαν 5 βίντεο με φωτογραφίες και αναρτήθηκαν στη σελίδα του ιστολογίου στο youtube.
Η πορεία ενός χρόνου
Πριν από έναν χρόνο οι πληροφορίες για την Καστοριά στο διαδίκτυο περιοριζόταν στις τηλεγραφικές περιγραφές ταξιδιωτικού χαρακτήρα και τα λιγοστά αναξιόπιστα λήμματα της wikipedia, ενώ καθαρά ανθελληνικά ιστολόγια είχαν πολλά προπαγανδιστικά στοιχεία για την περιοχή. Όταν πραγματοποιούσαμε την διπλωματική μας εργασία θυμάμαι δεν βρίσκαμε ούτε αναλυτικές πληροφορίες, ούτε έστω μια παλιά φωτογραφία από την πόλη. Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που δημιουργήθηκαν τα Ιστορικά Καστοριάς. Έκτοτε έχουν αλλάξει πολλά. Σήμερα, πολλά άλλα ιστολόγια και ιστοσελίδες της περιοχής παρουσιάζουν ιστορικά αφιερώματα, ενώ στο facebook συνεχώς δημοσιεύονται παλιές φωτογραφίες από την πόλη και τους οικισμούς της. Πριν από έναν χρόνο τίποτα από αυτά δεν υπήρχε. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη επιτυχία αυτού του ιστολογίου. Κινήθηκε το ενδιαφέρον μιας ολόκληρης τοπικής κοινωνίας και πλέον πολλοί είναι αυτοί που ψάχνουν και δημοσιεύουν ιστορικά στοιχεία και ανασύρουν παλιές δικές τους φωτογραφίες. Εκπληρώθηκε εν ολίγοις ο βασικός προορισμός αυτού του ιστολογίου, ακόμη και αν αυτό δεν αντικατοπτρίζεται πλήρως στην επισκεψιμότητά του.
Στην διάρκεια του ενός χρόνου απευθύνθηκαν σε εμάς πολλοί ιστορικοί ερευνητές, φοιτητές που έκπονούσαν τις εργασίες τους, μαθητές που έψαχναν πληροφορίες για το μάθημα της τοπικής ιστορίας, άλλα ιστολόγια και ιστοσελίδες, ακόμη και επαγγελματίες του τουρισμού και του πολιτισμού. Τους βοηθήσαμε το κατά δύναμιν. Το βασικότερο πρόβλημα σε αυτή την προσπάθεια ήταν η συνεχής και εξαντλητική έρευνα, η αναζήτηση των κατάλληλων βιβλιογραφικών πηγών και η αδυναμία πρόσβασης σε κάποιες από αυτές. Όπως, γίνεται αντιληπτό όλα τα κείμενα, οι χάρτες και τα βίντεο δημιουργήθηκαν από ένα και μόνο άτομο και είναι πραγματικά πολύς όγκος εργασίας για ένα άτομο. Παρά την έλλειψη χρόνου και τις άλλες υποχρεώσεις δημοσιεύονταν άρθρα κάθε μήνα. Πέρα από αυτά τα αντικειμενικά προβλήματα παρουσιάστηκαν όμως και άλλα εμπόδια. Κατ’ αρχήν άλλα ιστολόγια και ιστοσελίδες επανηλλειμένα προσπάθησαν να οικειοποιηθούν την έρευνα αυτή παίρνοντας αυτούσια κείμενα και όλες τις φωτογραφίες, χωρίς να βάλουν έστω έναν σύνδεσμο ή μια παραπομπή σε εμάς. Δεν αναφέρομαι σαφώς στα φιλικά μας ιστολόγια που προσθέτουν σύνδεσμο. Έχει παρατηρηθεί ακόμη να αλλοιώνονται οι φωτογραφίες στο κάτω μέρος όπου τοποθετείται το διακριτικό του ιστολογίου, ώστε να παρουσιαστούν ως έρευνα κάποιου άλλου. Καταχράστηκαν δηλαδή το γεγονός ότι επιτράπηκε η διαδικτυακή αναπαραγωγή κειμένου, ενώ αυτό έγινε γιατί πιστεύω στην ελεύθερη διακίνηση πληροφοριών και την πρόσβαση στη γνώση. Το γεγονός ότι δεν εμφανίζεται επίσημα κάποιο όνομα στα Ιστορικά Καστοριάς δεν σημαίνει ότι τα κείμενα είναι ανυπόγραφα ή δεν υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα. Δυστυχώς στο διαδίκτυο λίγοι σέβονται τα πνευματικά δικαιώματα και η αντιγραφή έχει γίνει ο κανόνας. Τα Ιστορικά Καστοριάς είναι από τα ελάχιστα ιστολόγια στην Ελλάδα που δημοσιεύουν αποκλειστικά δική τους έρευνα, χωρίς να αντιγράφουν από αλλού. Οι διαχειριστές στην ιστοσελίδα του Δήμου Καστοριάς περιμένουν πότε θα γραφεί κάτι εδώ για να το αντιγράψουν μαζί με τις πηγές, χωρίς βέβαια ποτέ να βάζουν κάποιο σύνδεσμο σε εμάς. Ακόμη και οι βασικοί διαχειριστές της wikipedia κράτησαν μια άσχημη στάση απέναντί μας για το γεγονός ότι ενώ αντλήθηκαν από εδώ πάρα πολλές πληροφορίες στα λήμματα σχετικά με την Καστοριά, δεν υπήρξε ανάλογη παραπομπή προς εμάς. Κατά κάποιο περίεργο τρόπο όποτε δημοσιευόταν κάτι εδώ, γραφόταν σύντομα κάτι σε σχετικό λήμμα στη σελίδα της wikipedia. Το ηθικό ήταν είτε να μην πάρουν πληροφορίες από εδώ, είτε να βάλουν σχετικές παραπομπές. Είναι γνωστή φυσικά η πολιτική της wikipedia για τα ιστολόγια, αλλά δεν φαίνεται να υπάρχει η ίδια ευαισθησία απέναντι σε άλλα ανθελληνικά ιστολόγια που κατά κόρον χρησιμοποιούνται ως πηγές. Παρενθετικά, στους βασικούς διαχειριστές της wikipedia έχουν παρεισφρήσει άτομα με καθαρά ανθελληνικές προθέσεις και πολλά λήμματα είναι αυτούσια αντιγραφή από την αντίστοιχη βουλγάρικη wikipedia. Για τον απλό χρήστη η σελίδα εκείνη είναι μια ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια και μια γρήγορη πηγή πληροφόρησης, ενώ για τον περισσότερο υποψιασμένο είναι πολλές φορές μια προπαγανδιστική και αναξιόπιστη πηγή, όπου γράφουν στην ουσία μόνο ορισμένοι. Τελειώνοντας, στα εμπόδια πρέπει να συγκαταλέξουμε και μια ανέλπιστη ενημέρωση από την Εφορία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων ότι υπήρξε έγγραφη καταγγελία για το ιστολόγιο. Η εξήγηση ήταν ότι χρησιμοποιούσαμε φωτογραφίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, χωρίς να πληρώνουμε το αντίτιμο που λέει η νομοθεσία. Αυτό ήταν πραγματικά τραγέλεφος, καθώς υπάρχουν χιλιάδες φωτογραφίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος που διακινούνται ελεύθερες στο διαδίκτυο. Αυτά έγιναν την στιγμή που εδώ απλά δημοσιεύονταν φωτογραφίες από βιβλία, δεν υπήρχε κανένα κέρδος και στην ουσία γινόταν μια πολύ καλή διαφήμιση για το νέο Μουσείο του Άργους Ορεστικού (το οποίο εν τέλει έκλεισε). Το θέμα δεν χρήζει περαιτέρω ανάλυσης παρά μόνο μία διαπίστωση, το γεγονός ότι μερικοί επιστήμονες είναι ικανοί να κάνουν πολλά πράγματα προκειμένου να δουν ακόμη μια αναφορά ή παραπομπή στο όνομά τους.
Στατιστικά
Ως επίλογος δίνονται κάποια στατιστικά του ιστολογίου ολόκληρο αυτόν τον χρόνο από την πιο επίσημη (και μάλλον μοναδική αξιόπιστη) πηγή, το google analytics. Παρά το γεγονός ότι κάθε μήνα γινόταν μόλις 1-3 αναρτήσεις, τα Ιστορικά Καστοριάς από την πρώτη στιγμή ήταν μεταξύ των πρώτων σε επισκεψιμότητα ιστολογίων βάσει στοιχείων της Alexa, από την περιοχή της Καστοριάς. Εδώ δεν υπάρχουν ζητήματα επικαιρότητας ούτε άλλα πικάντικα θέματα, παρά μόνο ιστορικά ζητήματα μιας μικρής πληθυσμιακά περιοχής. Υπάρχουν σίγουρα περιθώρια βελτίωσης, καθώς πάρα πολλοί ακόμη που ίσως ενδιαφέρονται για αυτή τη θεματολογία δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξή μας. To ιστολόγιο λοιπόν είδαν πάνω από 16000 διαφορετικοί επισκέπτες περίπου 40000 φορές. Οι επισκέπτες προήλθαν από τις περισσότερες πόλεις της Ελλάδας και 68 χώρες όλων των ηπείρων. Όσον αφορά τις 151 πηγές επισκεψιμότητας το 56,5% προήλθε από μηχανές αναζήτησης, πράγμα που σημαίνει ότι οι περισσότεροι που άνοιξαν το ιστολόγιο έψαχναν κάποια πληροφορία. Το 15,4% μπήκε direct, δηλαδή υπήρχε ένα σταθερό κοινό το οποίο μας έβλεπε συχνά, το 9,1% προήλθε από παραπομπές στο facebook, ενώ το υπόλοιπο 19% από άλλα ιστολόγια και ιστοσελίδες.
Συνολικοί διαφορετικοί επισκέπτες 16444
Συνολικές προβολές σελίδας 40105
Σελίδες / Επίσκεψη 2,44
Μέσος χρόνος στον ιστότοπο 00:03:30
Μ.Ο Επισκεπτών / Ημέρα 45,05
Μ.Ο Προβολών σελίδας / Ημέρα 109,88
Δημοφιλέστερες αναρτήσεις
1) Φωτογραφίες μετά την απελευθέρωση (μέρος 1ο)
2) Τα μοναστήρια της Καστοριάς (μέρος 1ο)
3) Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες της πόλης
4) Φωτογραφίες μετά την απελευθέρωση (μέρος 2ο)
5) Τα μοναστήρια της Καστοριάς (μέρος 2ο)
6) Φωτογραφίες του Μεσοπολέμου
7) Φωτογραφίες από το μεσοπολεμικό Άργος
8) Η εικόνα της πόλης κατά την Τουρκοκρατία
9) Τα αρχοντικά της πόλης
10) Ο Μακεδονικός αγώνας (μέρος 2ο) : Από την ίδρυση των κομιτάτων στο Ίλιντεν (1894-1903)
Χώρες προέλευσης επισκεπτών
Greece 84,48%
USA 3,27%
Germany 2,51%
United Kingdom 1,11%
Canada 1,10%
France 0,79%
Cyprus 0,79%
Bulgaria 0,46%
Italia 0,37%
Russia 0,37%
Other 58 countries 4,66%
Thessaloniki 29,75%
Kozani 13,77%
Veroia 7,34%
Naousa 3,08%
Yiannitsa 2,26%
Kastoria 1,76%
Iraklion 0,89%
Patrai 0,87%
Edhessa 0,68%
Other greek cities 3,92%
Ελληνικές πόλεις προέλευσης επισκεπτών
Athens 35,68%Thessaloniki 29,75%
Kozani 13,77%
Veroia 7,34%
Naousa 3,08%
Yiannitsa 2,26%
Kastoria 1,76%
Iraklion 0,89%
Patrai 0,87%
Edhessa 0,68%
Other greek cities 3,92%
Ίσως με αυτό το ιστολόγιο να έχει γίνει μια μικρή συμβολή στη μελέτη της ιστορίας της Καστοριάς. Ευχαριστώ όλους τους πανεπιστημιακούς διδάκτορες και τους ιστορικούς ερευνητές που βοήθησαν έμπρακτα ή έδειξαν το ενδιαφέρον τους για την εργασία αυτή. Επίσης, όλα τα φιλικά ιστολόγια και τους αναγνώστες που ήταν η μόνη ουσιαστική υποστήριξη στην προσπάθειά μου.
Ο διαχειριστής και συντάκτης του ιστολογίου Ιστορικά Καστοριάς
